Evin Yarısında Elektrik Yok: Kısmi Kesinti ve Faz Kaybı Onarımı

Türkiye'deki konut tesisatında daire genellikle üç fazdan beslenir ve daire panosundaki kollar bu fazlar arasında paylaştırılır. Mutfak ve banyo bir faza, salon ve yatak odaları başka bir faza bağlı olabilir. Bir faz gelmediğinde o faza bağlı tüm kollar ölür, diğerleri normal çalışmaya devam eder. Ortaya çıkan tablo tam olarak budur: evin yarısı çalışır, yarısı çalışmaz ve panodaki mandallar yukarıda durduğu için arıza görünmez kalır.

Fazın kaybolduğu yer üç noktadan biridir. Sokak dağıtım kutusundaki bir sigorta erimiş olabilir; bu durumda aynı sorun komşularınızda da görülür ve dağıtım şirketine bildirilmesi gerekir. Bina ana kofrasındaki klemens gevşemiş olabilir; bu en sık rastlanan sebeptir ve bina içinde çözülür. Ya da daire sayacı sonrasındaki ana şalterin bir kutbu arızalanmıştır; şalter mandalı yukarıda görünür ama o kutuptan çıkış vermez.

Teşhis tahminle değil ölçümle yapılır. Teknisyen önce daire panosu girişinde faz faz gerilim okur: sağlam fazlarda 220 ile 235 volt arası, kayıp fazda sıfıra yakın bir değer görülür. Ardından ölçüm noktası sayaç panosuna, oradan bina ana kofrasına taşınarak gerilimin hangi noktada kesildiği yukarı doğru takip edilir. Bu sıra önemlidir, çünkü doğrudan kofra açmak hem gereksiz hem de enerji altında risklidir.

Kısmi kesintinin en tehlikeli hali faz kaybı değil nötr kaybıdır. Nötr iletkeni üç fazın dönüş yolu ve gerilim referansıdır. Bu referans gevşeyip direnç kazandığında fazlar arasındaki yük dengesi gerilimi bozar: az yüklü fazda gerilim 250 voltun üzerine çıkarken, çok yüklü fazda 180 volta iner. Sonuç olarak aynı gece televizyon, modem, kombi kartı ve buzdolabı kartı birlikte yanabilir.

Nötr kaybı ölçümle kesin olarak ayırt edilir. Nötr ile toprak arasındaki gerilim sağlam bir tesisatta bir voltun altındadır; birkaç voltun üzerindeki her değer gevşek veya oksitlenmiş bir nötr bağlantısına işaret eder. Ampuller normalden parlak yanıyor, bazı cihazlar uğulduyor ve prizden gelen gerilim odadan odaya farklı okunuyorsa tanı neredeyse kesindir. Bu durumda yapılacak ilk şey hassas cihazları prizden çekmektir.

Onarımda sayaç sonrasındaki tüm nötr bağlantıları açılır, oksitlenmiş yüzeyler dielektrik temizleyiciyle temizlenir ve klemensler üretici kataloğundaki tork değerinde, 2,5 ile 3,5 Nm arasında kalibreli tornavidayla sıkılır. Nötr barası kömürleşmişse yanmaz porselen modüler blokla değiştirilir. Tekrarını önlemek için ana panoya aşırı ve düşük gerilim koruma rölesi ile Tip 2 parafudr eklenir; bu röle bir sonraki nötr kaybında devreyi cihazlar yanmadan keser.

İstanbul'un ek kat çıkılmış bina stoğunda sık görülen bir tablo vardır: yeni dairelerin tesisatı, zeminde duran eski ve o kat sayısı için boyutlandırılmamış ana kofraya doğrudan bağlanmıştır. Kofra bu yükü taşıyamadığı için akşam saatlerinde ana nötr barası aşırı akımdan ısınır, klemensler karbonlaşır ve üst katlarda gerilim oynamaya başlar. Komşu çamaşır makinesini çalıştırdığında sizin sigortanızın atması bu kurulumun tipik belirtisidir.

Bu binalarda katların nötr dönüş hatları aynı klemense basıldığında bir dairenin yükü diğerinin nötrü üzerinden akar. Teşhis için kofra içindeki yük akımları True-RMS pensampermetreyle faz faz okunur ve her katın nötr akımı ayrı ölçülür. Çözüm her katın nötrünü bağımsız baraya ayırmak, erimiş klemensleri yanmaz porselen bloklarla yenilemek ve her daireye kendi 30 mA Tip A kaçak akım rölesini takmaktır.

Kofra kesiti mevcut yük için gerçekten yetersizse bu bir bakım işi değil yenileme işidir. Bu durumda ölçüm raporu bina yönetimine yazılı olarak sunulur ve kolonun 4x16 veya 4x25 mm² NYY kabloya yükseltilmesi teklif edilir. Rapor hangi katta hangi akımın ölçüldüğünü ve hangi klemensin kaç derece ısındığını rakamla gösterir; yönetim kararı böyle bir belgeyle çok daha hızlı çıkar.

Önce komşularınıza sorun: aynı sorun binada başka dairelerde de varsa arıza sizin tesisatınızda değil bina kolonunda ya da sokak dağıtımındadır ve bu bilgi teknisyenin doğru noktadan başlamasını sağlar. Ardından çalışmayan bölümdeki tüm fişleri çekin; nötr kaybı varsa prizdeki gerilim beklediğinizden yüksek olabilir ve takılı kalan cihaz zarar görür. Panodaki mandalları tek tek indirip kaldırmak bu arızayı çözmez, sadece durumu karıştırır.

Sayaç panosunu veya bina ana kofrasını kendiniz açmayın. Bu noktalar sigorta öncesi, yani koruma cihazının arkasında kalan bölümdür ve burada beklenen arıza akımı binlerce ampere ulaşır; enerji altında yapılan bir temas ark patlamasına dönüşür. Yanık kokusu veya cızırtı duyuyorsanız ve pano henüz alev almamışsa kuru ahşap bir sapla bina girişinden enerjiyi kesin, panoya kesinlikle su dökmeyin ve çağrıyı bu bilgiyle birlikte açın.

Ölçü aleti yüksüzken ölü fazda onlarca volt gösterebilir. Bu gerilim hayalettir. Kapasitif etkidir ve yük taşımaz. Küçük bir lamba o faza bağlanınca hayalet çöker, ibre sıfıra iner. Çökmeyen değer gerçek fazdır. Ocak, üç fazlı ısıtıcı ya da fazlar arası bir motor fişte dururken ölü faz, sağlam fazdan geri beslenir ve gelmiş gibi okunur. Fişler çekilmeden faz geldi denmez. Hangi fazın koptuğu, faz-faz çiftlerinden okunur. İki sağlam fazın arası 400 volt civarında durur. Kopuk fazın öteki iki fazla arası düşer. Tek fazlı sayaçta bu tablo yoktur. Sayaç tek fazsa ve evin yarısı karanlıksa kopuk, sayaçtan sonraki bir kutupta ya da ara buattadır. Sokak dağıtımına yazılmaz. Sayaç tipi notun ilk satırıdır.

Karanlık kalan hatlar, akşam yemeği için sağlam faza taşınmaz. Taşınan ocak ve çamaşır makinesi, kalan fazı ve nötrü akşam yükünün iki katına çıkarır. Isı ertesi gece nötr klemensinde geri gelir. Geçici olan, canlı bir prizden alınan bir lambadır. Pano içi faz değişimi, ölçüm raporu ve yazılı onay olmadan yapılmaz. Onay, tornavida sürülmeden önce durur. Onaysız taşıma, ertesi gece aynı karanlığı geri getirir. Kalan fazın sigortası da o yükü taşıyacak kesitte değildir.

Ana şalterin aynı kutbunda giriş vidası gerilimli, çıkış vidası sıfırsa o kutup içten açıktır. Mandalın yukarıda durması kutbun sağlam olduğu anlamına gelmez. Schneider ya da Siemens dört kutuplu gövdede bir kutup ölebilir, öteki üçü akım geçirir. Gövde bütün panoyla birlikte değiştirilmez. Açık kutup nota yazılır. Komşunun nötrüne atılan geçici köprü, iki dairenin yükünü tek nötre bindirir. Işık gelir, nötr ısınır, iki daire birden zarar görür. Bu köprü kurulmaz. Su borusu da nötrün yerine geçmez. Alüminyum kolona çıplak bakır, aynı deliğe Wago 221 ile girmez. O parça yalnız bakır içindir. İki metal bir arada kalacaksa parça iki metale göredir. Zımpara oksidi bir gün için siler. Nemli kofrada oksit geri gelir.

Gerilim rölesi üç fazı da görmelidir. İki kutuplu röle, üçüncü fazı nötr kaybında serbest bırakır. Serbest kalan faz, az yükte yükselir ve kartı yakar. Etiketteki alt ve üst pencere nota yazılır. Pencere ezberden uydurulmaz. Hizmet İstanbul dışına çıkmaz. Gebze bu sayfadan yazılmaz.

Aşağıdaki aralık yayımlanmış 2026 listesidir. Tahmindir. Net tutar ölçümden sonra yerinde yazılır, iş ondan sonra başlar.

Hizmet İstanbul'un 39 ilçesindeki mahalleler içindir. Türkiye geneli değildir. Keşif sonunda yazılı ve bağlayıcı fiyat onayı verilir.