Sultangazi

Gazi'de zemin kat çoğu yerde tek tezgâhtır: kapı doğrama, küçük torna, hamur karma ya da bir kompresör. Motor kapağında etiket akımı yazar. Yol verici kutusunda aşırı yük rölesi ya telle köprülenmiştir ya da kadran etiketin iki katına alınmıştır. Usta 'atmasın diye' böyle bırakır. Röle atmayınca sargı ısınır, klemens kararır, kontaktör uçları yapışır. Yapışan kontaktör motoru durdurmaz, yanık koku kutudan çıkar. İlk iş köprüyü sökmek ve etiketi okumaktır. Pens, kalkış bittikten sonra üç fazın her birine ayrı takılır. Akımlar birbirine yakın ve etiket değerindeyse röle o değere, sınıfı motorun işine göre konur. Kısa kalkışlı tezgahta sınıf 10 yeter. Ağır kasnakta sınıf 20 konuşulur, köprü konuşulmaz. Bir faz düşükse kablo klemensi veya sargı bakılır, röle yukarı kaçırılarak eksik faz gizlenmez. Eksik fazda motor iki sargıyla dönmeye çalışır ve kalan sargı yanar. Cebeci'de kompresör etiketi 230 volt tek faz diyorsa yol verici üç faza bölünmez. Kondansatörlü kalkış pensle okunur. Kondansatör gövdesi şişmişse motor, termik ısınmadan ev sigortasını manyetikten düşürür. Şişen kondansatör değişir, ev kolu motor hattı diye büyütülmez.

Kontaktör ayrı okunur. Bobin gerilimi etiketindeki değerdir, çoğu küçük atölyede 230 volttur. Çekerken vızıldıyor ve mıknatıs yüzeyi kirliyse kontak yapışmadan önce bobin değiştirilir, yüzey silinir. Baradaki vida, fotoğraftaki bakır sıranın üstündeki gibi, torkunda durmalıdır. Gevşek bara vidası kalkış akımında ısınır, yol verici gövdesi öğlen sıcak olur. Vida sıkılır, iletken kesiti motor akımına göre seçilir, 1,5 mm² NYA bir trifaze motora bırakılmaz. Besleme, daire panosunun çamaşır kolundan alınmışsa oradan sökülür. Atölye, sayaçtan sonra kendi koluna, uygun kesitte NYM veya kısa mesafede NYY ile iner. Bina kolonu üç faz vermiyorsa etiketine uymayan 400 volt motor takılmaz. Etiket 230 volt tek faz diyorsa yol verici ona göre kurulur, olmayan faz uydurulmaz. Habibler ve Yayla tarafındaki tek katlı dükkânda da aynı kural durur: etiket, pens, röle ayarı.

Gazi apartmanında üst katlar konuttur. Pano eski, priz hattı yorgun, ocak ile çamaşır aynı 16 amper kolda olabilir. Bu hat, atölye motorunun kalkışını taşımaz. Kalkış akımı etiket akımının birkaç katıdır, ev sigortası manyetikten düşer, ev sahibi motoru suçlar. Ayrım şöyledir: daire kolu 2,5 mm² NYM ve kendi 16 amper B otomatında kalır, motor kendi yol vericisine iner. Ortak olan yalnız sayaçtan sonraki ana kesicidir, o da kesiti yetiyorsa. Yetmiyorsa yöneticiye kolon notu yazılır, mühür açılmaz. Dairede kaçak akım rölesi yoksa 30 mA Tip A konur. Atölye rölesi dairenin rölesiyle karıştırılmaz. Motor gövdesi sudan değil, koruma iletkeninden topraklanır. Su borusuna atılan klemens toprak sayılmaz. Esentepe ve İsmetpaşa'da aynı merdivende hem hamur karma hem üst kat ocak vardır. İkisi aynı buat klemensine sıkılmışsa ek sökülür.

Konut tarafında kömürleşmiş priz ucu kesilir, aydınlatma 1,5 mm² ise 10 amperde bırakılır. Mutfak, aydınlatma buatından kısaltılmışsa ayrı 2,5 mm² kola alınır, atölye işi diye büyütülmez. 2026 bantları malzeme hariç işçiliktir: arıza tespiti 750-1.500 TL, sigorta veya kaçak akım rölesi 1.250-3.200 TL, priz ve avize 650-2.800 TL, klima hattı 2.400-5.500 TL, daire panosu 6.500-16.000 TL. Yol vericide röle ve kontaktör değişimi, ölçülen motor gücüne göre röle bandının içinde yazılır. Büyük pano iddiası yoktur, çünkü iş tek motor ve daire tablosudur. Bağlayıcı rakam, pens satırı ve etiket akımı yazıldıktan sonradır. İşçilik bir yıldır. Köprü yeniden takılırsa garanti o rölede durur. Zübeyde Hanım ve Uğur Mumcu'da aynı bant, aynı ölçüm kâğıdıyla uygulanır.

Motor öğlen kalkamayınca dükkân sahibi hemen ister. Hemen, dakika sözü değildir. Tezgâh durunca parça masada kalır, bu dükkânın kaybıdır. Bizim kâğıdımız randevu saatidir. Yanık koku kutudan geliyorsa veya gövde çarpıyorsa çağrı aynı günün önüne alınır. Bunun dışında Gazi, Cumhuriyet ve 50. Yıl çıkışı randevuya yazılır, süre biçilmez. Yola çıkmadan telefonda sorulan üç şey vardır: motor etiketindeki volt ve amper, yol vericide köprü var mı, daire sigortası motorla birlikte mi düşüyor. Üç cevap, bandın tespit mi yoksa röle ve kontaktör mü olduğunu söyler. Pano yenilenecekse 6.500-16.000 TL bandı ancak yerinde kesit görüldükten sonra netleşir. Telefonla sabit pano fiyatı bırakılmaz.

Yerinde sıra değişmez. Önce enerji kesilir, köprü varsa sökülür, bara vidası ve motor klemensi kontrol edilir. Pens, yüksüz ve yükte üç fazı yazar. Röle ayarı etikete çekilir. Daire sigortası hâlâ düşüyorsa motor hattı ev kolundan ayrılır. Ayrım sayaçtan sonradır. Mühürlü kapağın içi BEDAŞ satırıdır. Sokak ve yan bina sönükse, sayaç soğuksa şirket kaydı açılır, yol verici o ziyarette zorlanmaz. Çarpma varsa gövde iletkeni ölçülür, boruya atılmış köprü sökülür. İş bitince kâğıtta etiket akımı, ölçülen üç faz, röle sınıfı ve daire kolunun ayrıldığı satır durur. Bir yıllık işçilik bu satırların üzerindedir. Usta, çıkmadan, malzeme hariç bandın hangisi olduğunu söyler: tespit 750-1.500 TL, röle veya sigorta 1.250-3.200 TL, priz 650-2.800 TL, klima hattı 2.400-5.500 TL, daire panosu 6.500-16.000 TL.