Bağcılar

Bağcılar'ın kuzeybatısındaki İSTOÇ ve İkitelli ticari koridorunda toptan satış depoları, matbaa ve tekstil atölyeleri yoğunlaşmıştır. Bu işletmelerde yüksek tavan aydınlatması, forklift akü şarj noktaları, kompresör ve asansörlü yük platformu sıklıkla aynı faza bağlanmıştır. Akşam sevkiyat saatinde o faz yetmiş ampere çıkarken diğer iki faz yirmi amperde kalır; ana şalter termikten açar ve sevkiyat durur.

Yükler True-RMS pensampermetre ölçümüne göre üç faza simetrik dağıtılır; aydınlatma, şarj grubu ve motor yükleri ayrı kollara alınır. Forklift şarj hattına doğru akım bileşenini algılayan 30 mA Tip B kaçak akım rölesi takılır, çünkü doğrultucu yüklü şarj cihazı standart Tip AC röleyi kör bırakır. Kompanzasyon panosunda kademe kontaktörleri deşarj dirençli özel tiple değiştirilir.

Bağcılar'ın yoğun yapı stoğunda pano yangını nadir değildir: gevşeyen bir ana klemens haftalar boyunca ısınır, bakalit gövde kömürleşir ve sonunda alev kapak dışına çıkar. Yangın söndükten sonra panoyu yenilemek tek başına yeterli değildir, çünkü aynı anda kablo yalıtımı da ısı görmüştür. Isı gören kablo gözle sağlam görünse bile yalıtım direncini kaybetmiştir ve ilk yüklenmede yeniden kaçak yapar.

Revizyonda önce tüm linyelerin izolasyon direnci 500 V Megger ile tek tek ölçülür ve bir hasar raporu çıkarılır; 1 Megaohm altındaki her kol yenilenecek listeye girer. Kömürleşmiş bara ve klemensler yanmaz porselen modüler bloklarla değiştirilir, pano alev iletmez modüler DIN raylı gövdeye alınır. Girişe 10kA kesme kapasiteli ana kesici, 30 mA Tip A hayat koruma rölesi ve Tip 2 parafudr bağlanır; rapor sigorta dosyası için yazılı teslim edilir.

Güneşli ve Mahmutbey'deki yeni rezidans bloklarında daire başına yük klima, indüksiyonlu ocak, kurutma makinesi ve elektrikli araç şarjıyla hızla artmıştır. Bu blokların ortak kolonu ilk projede bu yoğunluk için boyutlandırılmadığı için akşam saatlerinde üst katlarda gerilim 200 voltun altına iner; kombi ateşleme yapamaz, LED ampuller titrer ve beyaz eşya kartları zamanla bozulur. Sakinler bunu şebeke arızası sanır.

Ölçüm kolon başında ve en üst daire girişinde yük altında yapılır, hat boyu ve kesite göre yüzde düşüm hesaplanır. Yüzde beşi aşan bloklarda kolonun 4x25 mm² NYY kabloya yükseltilmesi ölçüm raporuyla site yönetimine sunulur. Ara çözüm olarak yükler fazlar arasında dengelenir; kombi gibi hassas yükler için daire içine sıfır geçiş anahtarlamalı statik voltaj regülatörü monte edilir ve panoya Tip 2 parafudr eklenir.

Kirazlı, Demirkapı ve Fevzi Çakmak'taki 1990'lar kat stoğunda mutfak linyesi tek 16 A otomat üzerinden beslenir. Tadilat sonrasında ankastre fırın, bulaşık makinesi ve su ısıtıcısı bu tek kola bindiğinde akşam yemeği saatinde tezgah arkasındaki priz kasası içinden cızırtı duyulur ve keskin plastik kokusu yayılır. Bu koku prizin erimeye başladığının kesin işaretidir ve priz derhal kullanım dışı bırakılmalıdır.

Kararmış iletken uçları temiz bakıra kadar kesilir, kasa yenilenir ve panodan tezgaha süpürgelik arkasından eksiz 3x2,5 mm² TSE belgeli saf bakır kablo çekilir; duvar kırılmadan mevcut kanal güzergahı kullanılır. Fırın için ayrı C16, bulaşık makinesi için ayrı C16 otomat bağlanır ve su ısıtıcısına 3x4 mm² ile C20 hat çekilir. Mevcut kesit mikrometreyle ölçülerek otomat kademesi buna göre belirlenir.

Yenigün, Çınar ve Yıldıztepe'deki eski yapı stoğunda toprak hattı hiç çekilmediği için prizlerde nötr ucu toprak klemensine köprülenmiştir. Bu kurulumda ana nötr gevşediği anda 220 V faz gerilimi çamaşır makinesi, bulaşık makinesi ve fırının metal gövdesine biner. Çelik evyeye ve cihaza aynı anda dokunan kişi doğrudan şebeke akımına kapılır; bu hafif karıncalanma değil ölümcül bir risktir ve kurulum yıllarca sorunsuz görünebilir.

Prizler tek tek açılarak tüm köprüler sökülür ve nötr ile toprak arası gerilim ölçümüyle hiçbirinin kalmadığı doğrulanır; tek bir atlanmış priz bile tehlikeyi sürdürür. Bina ortak topraklaması varsa daireden ana panoya 16 mm² koruma iletkeni çekilir, yoksa bahçe veya bodrum zeminine som bakır topraklama çubuğu çakılır ve direnç dijital toprak Megger'iyle ölçülür. Panoya 30 mA Tip A röle takılıp açma süresi test cihazıyla doğrulanır.

Bağcılar bitişik nizam ve çok yoğun bir yerleşimdir; binalar arası mesafe kısa, duvarlar incedir. Bu yüzden gece saat 22:00'den sonra matkap veya kırıcı kullanılması komşuluk açısından mümkün değildir ve arıza tespiti tamamen sessiz yöntemlerle yapılır. Linyeler panoda tek tek ayrılıp Megger ile ölçülür, güzergah kablo izleme ton jeneratörü ve FLIR termal kamerayla yüzeyden takip edilir.

Arızalı kol izole edildikten sonra buzdolabı, kombi ve aydınlatma ilk on dakikada devreye alınır; evin kalan bölümü güvenle çalışır hale gelir. Sıva altı hatta kalıcı kopukluk varsa gece yanmaz kablo kanalı içinde yüzeyden geçici güvenli hat çekilir ve gürültü gerektiren kalıcı iş ertesi gün mesai saatine randevulanır. Dar sokaklarda araç park mesafesi uzayabildiği için varış süresi müşteriye dürüstçe bildirilir.

Pano içindeki her klemens üretici kataloğunda yazılı tork değerinde, yani 2,5 ile 3,5 Nm arasında kalibreli tornavidayla sıkılır. Elle sıkma gözle görünmeyen bir gevşeklik ve temas direnci bırakır; bu direnç üzerinden geçen akım bakır yüzeyi karbonlaştırır, direnç daha da artar ve termal kaçak zinciri başlar. Zincir ilerlediğinde klemens 200 dereceyi aşar, kablo izolasyonunu eritir ve bakalit pano gövdesini tutuşturur.

İş bitiminde yalnız değiştirilen parça değil panodaki tüm otomatlar, kaçak akım rölesi ve bara köprüleri FLIR termal kamerayla taranır. Yetmiş derecenin üzerine çıkmış gizli ısınma odakları tespit edilip yeniden sıkılır, böylece müşterinin birkaç gün sonra aynı arızayı tekrar yaşaması engellenir. Tarama yük altında yapılır, çünkü enerjisiz panoda ısınma görünmez ve arıza gizli kalır. Alüminyum iletken bulunan eski panolarda klemensler altı ay sonra bir kez daha kontrol edilmek üzere takvime alınır, çünkü alüminyum soğuk akma yaparak zamanla yeniden gevşer.

Toprak hattı çekilmemiş binalarda prizde nötr ucunun toprak klemensine köprülenmesine sahada sıfırlama denir. Ana nötr gevşediği veya koptuğu anda 220 V faz gerilimi doğrudan çamaşır makinesi, bulaşık makinesi ve fırının metal gövdesine biner; çelik evyeye veya cihaza dokunan kişi doğrudan şebeke akımına kapılır. Bu kurulum yıllarca sorunsuz görünebilir, sonra tek bir gevşemeyle öldürür.

Müdahalede tüm köprüler tek tek sökülür, binaya som bakır topraklama çubuğu çakılır, ana panoya toprak barası eklenir ve 30 mA Tip A kaçak akım rölesi devreye alınarak açma süresi test cihazıyla milisaniye bazında doğrulanır. Köprülerin tamamının kalktığı, her prizde nötr ile toprak arası gerilim ölçümüyle ayrıca kanıtlanır; tek bir atlanmış priz bile tehlikeyi sürdürür. Çamaşır makinesi ve bulaşık makinesi gibi metal gövdeli cihazların gövde sürekliliği de ölçülerek koruma iletkenine gerçekten bağlı oldukları doğrulanır.

Güneşli'de bir apartmanda daire giriş panosunun alev aldığı ve söndürüldükten sonra tüm dairenin elektriksiz kaldığı bildirilmiştir. Ekibimiz adrese ulaştığında panonun bakalit gövdesinin tamamen kömürleştiğini ve ana nötr barasının eridiğini tespit etmiştir. Yalnızca panoyu değiştirmek yerine tüm linyelerin izolasyon direnci 500 V Megger ile tek tek ölçülmüş; salon ve mutfak kollarında 0,2 ile 0,4 Megaohm arası değerler okunarak bu hatların ısı gördüğü kanıtlanmıştır. Isı gören iki linye panodan uca kadar yenilenmiş, kömürleşmiş bara yanmaz porselen modüler bloklarla değiştirilmiş, pano alev iletmez modüler DIN raylı gövdeye alınmış ve girişe 10kA ana kesici, 30 mA Tip A röle ile Tip 2 parafudr bağlanmıştır. Tüm ölçüm değerleri sigorta dosyası için yazılı rapor halinde teslim edilmiştir.

Bu çağrıda arıza kök nedeni fotoğraf ve termal görüntüyle kayıt altına alınmış, yapılan işlem adım adım servis formuna yazılmış ve müşteri imzasıyla teslim edilmiştir. İşçilik 1 yıl garantilidir.

İSTOÇ'taki bir toptan satış deposunda akşam sevkiyat saatinde ana şalterin tekrar tekrar attığı ve forklift şarjının yarıda kaldığı bildirilmiştir. True-RMS pensampermetre ölçümünde birinci fazın 68 amper, ikinci fazın 24 amper ve üçüncü fazın 19 amper çektiği görülmüştür; yüksek tavan aydınlatması ile iki forklift şarj cihazı aynı faza bağlanmıştı. Yükler üç faza simetrik dağıtılmış, şarj grubu aydınlatmadan ayrılarak panodan müstakil NYY hatla beslenmiş ve bu hatta doğru akım bileşenini algılayan 30 mA Tip B kaçak akım rölesi takılmıştır. Kompanzasyon panosunda kaynamış kademe kontaktörü deşarj dirençli özel tiple değiştirilmiş, pano yük altında termal kamerayla taranarak teslim edilmiştir.

İş bitiminde priz topraklama sürekliliği ve loop empedansı ölçülmüş, kaçak akım rölesi test butonu ve harici cihazla iki kez denenmiş, ardından sistem güvenle devreye alınmıştır.