Çatalca

Müstakil evin deposu kuyu motoruna bağlıdır. Motor susunca musluk susar. Kullanıcı bunu şebeke arızası sanır. Ev lambası yanıyorsa şebeke o evde vardır. Aranacak yer yol vericidir. Kontaktörün bobini çekmiyorsa motor dönmez. Bobin yapışık kalıyorsa motor durması gerekirken uğuldar. Kontak yüzü yanmışsa bir faz gider, motor iki fazda inler, termik atar. Atan termik, arızayı çözmüş sayılmaz. Çözen, hangi fazın eksik olduğunun pensle yazılmasıdır. Üç faz ayrı ayrı okunur. Biri yoksa kablo, sigorta veya yanmış kontak aranır. Üçü de varsa ve akım etiket değerinin üstündeyse mil zorlanıyor ya da kuyu susuz dönüyordur. Termik o zaman büyütülmez. Büyütülen termik sargıyı korumaz, sargının yanmasını bekler. Ev yine susuz kalır, bir de motor yanar. Yol verici elektriksel iştir. Pompa çarkının mekanik tamiri bu ziyaretin iddiası değildir. İddia, kontaktörü ve termiği okumak, motor gövdesinin toprak barasına bağlı olduğunu görmektir.

Etiket akımı motor gövdesinde yazılıdır. Termik kadranı o sayının üstüne alınmaz. Altına da, kalkışta hemen atacak kadar indirilmez. Ayar, pens okumasıyla karşılaştırılır. Okuma yüksüz hava ölçümü değildir. Motor su basarken, depo dolmaya yakınken yazılır. Kalkış anı ayrı satırdır, sürekli akım ayrı satırdır. Karıştırılırsa termik kalkışta atar diye büyütülür ve sürekli akımdaki zorlanma görünmez. Kontaktör markası konuşmanın konusu değildir. Schneider ya da Siemens gövde de olsa bobin gerilimi ve kontak izi okunur. Bobin gerilimi etiketin istediğinden düşükse kontak titrer, titreyen kontak yanar. Düşük gerilim, uzun ince hat yüzünden de gelir. O zaman termik değil, kesit konuşulur. Tek fazlı ev pompasında da aynı disiplin vardır: koruma, motor etiketine göre seçilir, priz sigortası bir üst kola alınarak suskunluk çözülmez. Suskunluk, evin susuz kaldığı saattir. Saat, randevu slotudur, dakika değildir.

Köy hattında bir fazın sigortası atık, diğer ikisi duruyor olabilir. Motor o zaman döner gibi ses verir, su basmaz, gövde ısınır. Kullanıcı termiği bir tur büyütür. Bir tur, eksik fazı tamamlamaz. Tamamlayan, üç pens okumasının yan yana yazılmasıdır. Eksik faz evin aydınlatmasında da varsa ve komşu ev de o fazda sönükse kayıt BEDAŞ'adır. Yalnız motorun bir kontağı yanmışsa kayıt yol vericidedir. İki kayıt aynı cümlede birleştirilmez. Birleştirilirse dağıtım şirketinin sigortası kontaktör diye değiştirilir, yanmış kontak da şirkete ihbar edilir. Motor gövdesi su borusuna değil, pano toprak barasına bağlıdır. Bağ yoksa gövde kaçağı termiği değil, varsa 30 mA röleyi attırır. Röle yoksa ve gövde çarpıyorsa fiş veya ayırıcı açılır, röle işi öne alınır. Röle köprülenmez. Köprü, susuz eve bir de çarpma ekler.

Kuyu hattı evin priz rölesinin arkasında bırakılmaz. Motorun kalkışı ve ıslak kılıf, buzdolabını da düşürür. Pompa kendi korumasına ve kendi 30 mA Tip A cihazına alınır. Cihaz, termiğin yerine konmaz. Termik akımı görür, röle gövde kaçağını görür. İkisi aynı vida değildir. Hat 500 V Megger ile, motor ayırıcıda ayrılmışken okunur. Kılıf deliği tarladaysa bütün bahçe kazılmaz. Düşük izolasyonun başladığı yön not edilir, kazı o yönde daraltılır. Daraltmadan makara gömmek, sağlam toprağı da bozar. Bu iş bir üretim hattı değildir. Çatalca'da cam fabrikası, bant konveyörü ve vardiya panosu yazılmaz. Yazılan, evin suyu ve o suyu kesen yol vericidir.

Kuyu ile ev arasındaki hat düz bir bahçe yolu değildir. Tarla sınırı, ıslak çukur ve traktör izi aynı güzergâhtadır. NYM bu güzergâha girmez. Girerse kılıf bir kışta sertleşir, çatlar, kaçak röleyi atar. Hat NYY olur. Ek, çukurun içinde bantla bırakılmaz. Gömülü ek reçinelidir. Direk dibindeki ek, contalı kutudadır, yağmur ağzı kapalıdır. Evin dış panosu saçak altındadır diye kuru sayılmaz. Çatalca yağmuru contayı yorar. Conta gidince nem, kontaktör bobinine yapışır. Yapışan bobin motoru durduramaz ya da hiç çekmez. Pano kapağı zor kapanıyorsa gövde değişir. Alev yürütmeyen, contalı bir gövde yeter. İçine anti-ter için delik açılmaz. Açılan delik yeni bir su yoludur. Toprak barası paslıysa motor gövdesinin bağı yenilenir. Direnç ölçülür ve yazılır. Su borusu baranın yerine geçmez. Ölçülmeyen bara, 'köy toprağı iyidir' cümlesiyle kapanmaz.

Müstakil evin iç prizi ayrı bir şikâyettir. Mutfak prizi ısınıyorsa yol vericiye dokunulmadan önce o buat açılır. NYA ucu kömürleşmişse kesilir, yük pensle okunur. Isınan priz, kuyu susuz diye büyütülmüş bir termikle düzelmez. İki arıza iki satırdır. Dış panodaki nem, iç prizin kapağını sarartmaz. Sararan kapak gevşek vida ister. Nemli bobin ise conta ve kontaktör ister. Randevuda hangi şikâyetin su, hangisinin priz olduğu sorulur. Sorulmazsa tarla makarası, mutfak buatına götürülür. Götürülen yanlış malzeme, susuz eve ikinci bir gün ekler. İkinci gün de randevudur. Dakika, traktör yoluna bağlanmaz.

Çatalca çağrısı randevu defterine yazılır. Karacaköy ile İnceğiz aynı slotun iki ucu diye koşulmaz. Susuz ev öne alınır. Öne almak, köy yolunda tutulmayacak bir süre söylemek değildir. Slot yola çıkmadan söylenir. Telefonda motor ayırıcısının açılması istenir. Açık ayırıcı, yanmış sargının büyümesini durdurur. Durdurmak bir varış dakikası değildir. Bütün köy sönükse ve sayaç soğuksa usta yola çıkmadan BEDAŞ kaydını söyler. Söylenmeyen kayıt, kapıda mühür tartışmasına döner. Mührü açmayız. Ev aydınlık ve motor suskunsa yol verici bizimdir. Fabrika, atölye hattı ve vardiya bu ayrımın içinde yoktur. Olmayan bir tesisin panosu için parça listesi yazılmaz.

Pompa yol vericisi ayrı bir fiyat listesi icat etmez. 2026 bandı malzeme hariç işçiliktir. Arıza tespiti 750-1.500 TL, kontaktör, termik veya kaçak akım rölesi 1.250-3.200 TL, priz ve aydınlatma 650-2.800 TL, uzun besleme hattı ölçülen metreyle birlikte 2.400-5.500 TL bandında konuşulur, pano 6.500-16.000 TL. NYY metresi bantın içine gömülmez. Metre kuyu ağzında ölçülür, rakam işe başlamadan yazılır. Keşif, onarım kabul edilirse işten düşülür. Bağlayıcı sayı ölçümden sonradır. İşçilik garantisi bir yıldır. Termiği etiket üstüne çıkarmak garanti işi değildir. Çıkarılmış termik, yanan sargının sebebini gizler. Dakika rakamı bu bandın içinde yoktur.