Kurna Mahallesi, Pendik

Kurna'dan gelen çağrı çoğu zaman iki parçalı bir cümledir: 'Yağmur başlayınca kapı kapanmıyor, kumandaya basıyoruz, yarıda geri açılıyor; biraz sonra bahçe ışıkları sönüyor, sonra bütün ev gidiyor.' Bu sıralama bilgidir. Kapının yarıda geri dönmesi, kontrol kartının fotoseli göremediğini söyler; fotosel ya gerçekten bir engel görüyordur ya da 24 V besleme hattı kısa devrededir. Bahçe ışıklarının sönmesi, arızanın bahçe hattında olduğunu söyler. Evin tamamının gitmesi, kaçağın 30 mA'yı geçtiğini ve ana rölenin attığını söyler. Üçü aynı yağmurda arka arkaya oluyorsa üçünün ortak noktası kapı direğindeki kutudur. Keşif bu kutudan başlar, ama kutu açılmadan önce pano okunur.

Kontrol kartının kutusu sahada çoğu zaman şöyle bulunur: motor gövdesinin içinde ya da direğe vidalanmış, kapağı güneşte eğrilmiş, contası çatlamış ya da hiç olmayan bir plastik kutu. Kablolar alttan, kutunun tabanına matkapla açılmış geniş bir delikten girer; rakor yoktur. Delik nem için açık kapıdır. Kış gecesi kutunun içi ısınır, dışı soğur, kartın üstünde yoğuşma olur. Karınca kolonisi sıcak kartı yuva yapar; örümcek fotosel kablosunun girişine ağ örer; salyangoz bile klemens sırasına kadar gelir. Böcek gövdesi ve yuva malzemesi nemle birleşince iki klemens arasında iletken bir köprü kurar. Klemensin bakır yüzeyi yeşil oksitle kaplanır, vida gevşer, temas ısınır. Kartın üstündeki sigorta atar ya da 24 V regülatör yanar. Kart tamiri, elektroniği ve kapının mekanik ayarı kapı otomasyonu servisinin işidir; elektrikçinin işi kartın beslemesi, kutusu, klemensi, koruması ve hattıdır.

Bu ayrım keşfi doğru yere götürür. Kartın 24 V tarafı trafonun sekonderinden beslenir; şebekeden yalıtılmıştır. Bu taraftaki kısa devre kartın sigortasını attırır, fotoseli susturur, kapıyı kilitler; ama evin kaçak akım rölesi bu akımı görmez, çünkü akım toprağa değil trafonun kendi sargısına döner. Röleyi attıran, aynı kutudaki 230 V tarafıdır: kartın şebeke giriş klemensi, motorun 230 V uçları, bazı modellerde 230 V flaşör. Bu klemenslerde nem ve böcek köprüsü fazı direğe, toprağa ve koruma iletkenine taşır; kaçak 30 mA'yı geçtiği an ana röle atar. Yani yağmurda kapının kapanmaması ile evin karanlıkta kalması aynı kutudan gelir ama iki ayrı devreden gelir. Keşifte ikisi ayrı ölçülür: 24 V tarafında kart sigortası ve fotosel beslemesi, 230 V tarafında megger ile izolasyon direnci.

Önce pano okunur: ana kaçak akım rölesi kaç mA, bahçe aydınlatması ayrı otomatta mı, kapı motoru o otomata mı bağlı yoksa kendi otomatı var mı. Kurna'daki evlerin çoğunda kapı motorunun ayrı otomatı yoktur; ev yapıldıktan yıllar sonra kapı motoru takılmış, besleme en yakın bahçe lambası buatından paralel alınmıştır. Sonra hat ayrılır: kapı beslemesi panoda boşa alınır, röle kaldırılır. Yağmur yağıyorsa ve ev artık karanlıkta kalmıyorsa yer doğrulanmıştır; ev sahibine o gece elektrik verilir, kapı elle açılır. Kuru havada ise hat iki uçtan ayrılır, megger ile 500 V DC uygulanır, faz–toprak ve nötr–toprak direnci okunur. Kutunun içindeki klemens sırası tek tek açılır; yeşil oksitli, gevşek, ısınmış ya da böcek köprülü olan klemens not edilir. Fotosel ve flaşör kabloları da ayrı ayrı ölçülür; direğin içinden geçen kablo kapının hareketiyle sürtünüp kılıfını kaybetmiş olabilir.

Fotoseli köprülemek çözüm değildir. Sahada en sık görülen yanlış budur: fotosel arızalı diye kartın fotosel girişine bir tel köprüsü atılır, kapı kapanır, sorun bitmiş sayılır. Fotosel kapının ezme güvenliğidir; köprülenen fotoselle kapı önündeki çocuğu, hayvanı veya aracı görmez. Bu iş yapılmaz, yapılmışsa sökülür. Kaçak akım rölesini köprülemek, 300 mA'ya çevirmek veya kapı hattını rölenin önünden beslemek de meslek ihlalidir. Otomatı büyütmek de çözüm değildir; bu arıza aşırı akım değil, kaçak akımdır. Kapı motorunun kendi termik koruması ve kartın sigortası kendi işini yapar; panodaki otomat hattı korur.

Onarımın üç parçası vardır ve üçü de aynı yağmura cevap verir. Birincisi kutudur. Kontrol kartı çift contalı, kapağı vidalı, kablo girişleri rakorlu IP66 bir kutuya alınır. IP66 toza karşı tam koruma ve güçlü su jetine dayanıklılık sınıfıdır; kapı direğinde, yağmuru yandan yiyen bir noktada ihtiyaç olan sınıf budur. Kablolar kutuya alttan rakorla girer, her kablo kendi rakorundan; boş kalan delik kör tapa ile kapatılır. Rakor sıkılınca böcek de giremez. Kutu direğe güneşi en az alan yüzden monte edilir; kablo kutuya girmeden önce aşağı doğru bir damlalık yapar ki su kablo boyunca içeri yürümesin. İkincisi klemenstir. Yeşil oksitli klemens temizlenir; bakırı çukurlaşmış, plastiği ısıdan kararmış klemens değiştirilir. Çok telli uçlara yüksük çakılır, vida torkla sıkılır. Üçüncüsü hat ve korumadır. Kapı motoru bahçe aydınlatma hattından ayrılır. Evden kapı direğine giden besleme yenilenir: toprak altında uygun derinlikte koruge boru içinde NYY çekilir; araç girişinin altından geçen kısımda mekanik koruma için çelik zırhlı kablo veya beton altında boru kullanılır. Hat kesiti motor gücüne ve mesafeye göre seçilir; çoğu ev tipi kapı motoru için 3x1,5 veya 3x2,5 mm² yeterlidir. Panoya kapı motoru için bağımsız 10 A B tipi otomat eklenir. Hat yine 30 mA kaçak akım rölesinin altında kalır.

Ayrı otomatın sahadaki anlamı basittir. Kapı motoru kendi otomatına alınınca, kapı kutusunda bir arıza olduğunda ev sahibi hangi otomatın düştüğünü panoda görür; bahçe ışıkları ve ev içi hatlar kapının arızasından etkilenmez. Kaçak akım tek ana rölenin altındaysa yine de evin tamamını düşürebilir; bu yüzden kutu ve klemens onarımı otomattan önce gelir. Bazı evlerde kapı, bahçe ve dış prizler için ayrı bir kaçak akım rölesi grubu kurulması önerilir; bu, iç hatları dış hatların kaçağından ayırır ve 30 mA korumayı her iki tarafta da korur. Hangisinin yapılacağı panonun boş modülüne ve mevcut tesisata göre yerinde yazılır. Schneider iC60, Siemens 5SL veya Legrand RX3; panoda hangi gövde varsa aynı aileden otomat eklenir, bara torku etiketine göre sıkılır. Topraklama ölçülür; kapı direği ve metal kapı gövdesi koruma iletkenine bağlıysa bu bağlantı da kontrol edilir.