Anadolu Mahallesi, Tuzla

K tipi termokuplda sarı artı, kırmızı eksidir. Kontrol cihazının klemensinde artı ve eksi işareti vardır. Ters takılan uç, sıcaklık arttıkça cihazın gördüğü değeri eksiye çeker. Cihaz, fıçıyı soğuk sanır ve SSR'ye sürekli aç komutu verir. Operatör ekranda ayarın tuttuğunu görür, çünkü birisi cihazı elle yüksek bir sayıya almıştır; asıl uç hâlâ terstir. Elektrikçi cihazın markasını, Omron E5 ya da ENDA, not eder ve uçları söker. Küçük bir ısı, çakmak değil, ılık hava, artı uca denk düşünce değer yükselmelidir. Yükselmiyorsa uç terstir ya da kablo ek yerinde kopmuştur. Ek yeri fıçının sıcak sacına bantlanmışsa orada ikinci bir termokupl oluşur ve ölçü yalan söyler. Ek, serin tarafa alınır.

Termokupl koptuğunda doğru ayarlı bir cihaz, çıkışı kapatır; buna yukarı kırılma denir. Cihaz bu korumaya alınmamışsa açık uçta da sonuna kadar ısıtır. İkisi pens ile ayrılır. Çıkış ledi sönük ve akım sıfırsa, cihaz korumayı yapıyordur; o zaman rezistans değil, kopuk uç aranır. Çıkış sönük ama akım varsa SSR yapışıktır, uç sağlam olsa bile. Üç ölçüm aynı kâğıtta durur: uç kutbu, çıkış ledi, pens akımı. Birini yazmadan fıçı rezistansı sipariş edilmez. Rezistansın watt ve volt değeri bandın üstündedir; komşu bölgenin bandı takılmaz, çünkü 230 V'luk banda 400 V vermek bandı bir saatte açar.

Seramik bant, fıçıyı sarmalayan bir ısıtıcıdır. İki ucu arasında onlarca ohm görülür. Süreklilik öten ölçü aleti burada arıza diye öter; bu, ısıtıcının işidir. Asıl ölçü, iki uç birbirine bağlanıp fıçı gövdesine karşı 500 V DC izolasyondur. Gövde sıfırsa bant fıçıya kaçırıyordur, plastik kokusu da buradan gelir. Bant, fıçı sıcakken sökülmez. Soğuyunca kelepçe gevşetilir, bant çatlamışsa değişir, çatlak yoksa ve sadece uç kaçağı varsa uç kuyruğu yenilenir. Kuyruk, üreticinin yüksek ısı iletkenidir. O kuyruğa NYM eklenmez. NYM fıçının 300 derecesinde erir ve gövdeye yapışır. Sabit pano beslemesi NYY'dir ve fıçıya kadar gelmez, makine kaidesinde biter.

Fıçının üç ya da dört bölgesi aynı üç faz sigortasının arkasında durabilir. Biri kömürleşmişse bütün sigortayı büyütmek diğer bölgelerdeki yapışık SSR'yi gizler. Her bölgenin iletkeni ayrı penslenir, kontrol o bölge için kapalıyken. Akım olan bölgenin SSR'i değişir, akım olmayan durur. Sigorta değeri, bantların watt toplamından hesaplanır, komşu atölyenin sigortasından kopyalanmaz. Evlerin arasındaki atölyede kolon zayıfsa hesap yetmez, gerilim de yazılır. Bantlar devredeyken gerilim 200 voltun altına iniyorsa sorun Tuzla Anadolu'daki uzun ve ince beslemedir. O zaman bant değil, pano ile sayaç arasındaki kesit konuşulur. Sayaç işi dağıtım şirketinin izniyle yürür, kaçak kolon çekilmez.

Küçük atölye akşam makineyi kapatırken ısıtıcıları tam kesmez, çünkü sabah ısıtmak zaman yer. Bu yarım kesme, yapışık SSR ile karışır. Elektrikçi, operatörün gece bıraktığı konumu sorar, ölçüyü ona göre yazar. Gece bırakılan bilinçli ısı ile arıza ısısı, pensin kontrol komutuyla ayrılır. Komut yok ve akım varsa arızadır. Komut var ve operatör bunu söylediyse arıza diye bant sökülmez. Tuzla Anadolu'da atölye evin altındadır. Gece yarısı duman üst kata çıkar. İlk iş enerjiyi kesmektir, fıçıyı sökmeye kalkmak değil. Üst kattaki daireye kolon çekmek bu notun konusu değildir.

Enjeksiyon kalıbını sabit sıcaklıkta tutan küçük bir şartlandırıcı, kendi rezistansı, kendi pompası ve kendi termostatıyla durur. Hortumu kalıbın su kanalına gider. Hortum kelepçesi gevşeyince su, makine kaidesine ve oradaki buata dolar. Bu su, fıçı bandının gövde kaçağı değildir. Elektrikçi şartlandırıcının fişini çeker, buat kapağını açar, suyu görürse bandın pensine geçmez. Buat kurutulur, kelepçe yenilenir, şartlandırıcı kendi 30 mA hattına alınır. Fıçı bantları o hatta bağlanmaz. Su, bandın seramik yüzeyine sıçramışsa bant da ıslanmıştır; o zaman iki arıza vardır ve biri diğerinin yerine kapatılmaz. Kalıpçı su kanalını açmadan elektrikçi bant sökerse, ıslak seramiği kuru arıza diye değiştirir.

Şartlandırıcının pompası kireçten kilitlenirse su dönmez, rezistans kabın içinde kaynar, termostat probu kuru havada kaldığı için geç açar. Kap şişer. Elektrikçi pompayı elle zorlamaz. Kapağı açmadan önce fiş çekilidir. Pervane kireçle doluysa mekanik temizlik yazılır, rezistans sipariş edilmez. Rezistans ancak kaba kaçırıyorsa değişir. Bu kaçak, fıçıya karşı ölçülen bant izolasyonundan başka bir uçtur: şartlandırıcının kendi gövdesi. Tuzla Anadolu'da bu cihazlar evin altına, dar bir odaya konur. Odanın havalandırması yoksa cihazın kendi fanı durunca ortam ısınır ve termostat bir de ortamı okur. Fan ayrı bir arızadır, bantla karışmaz. Fan duruyorsa şartlandırıcı teslim edilmez.

Kurutucu haznenin filtresi tozla kapanınca fan döner ama hava geçmez. Filtre, elektrik parçası değildir, yazılır, fan gövdesi değişmez. Filtre kapalıyken yapılan sıcaklık ölçüsü hazneyi hasta gösterir. Ölçüden önce filtre ışığa tutulur. Işık geçmiyorsa çağrı haznede biter, fıçıya inilmez. Tuzla Anadolu'da bu filtreler evin altında, dar rafta unutulur. Yedek filtre yoksa fan boşa sökülür. Elektrikçi yedek filtre uydurmaz, yokluğu yazar. Yokluk yazılınca operatör fıçı bandını değiştirmekten vazgeçer. Bu cümle, sayfanın asıl ayrımıdır: koku her zaman bant değildir, bazen haznenin susmuş havasıdır.