Yapışan kontaktörü uğultu sanıp eğelemeyiz

Uğultu sayfasında mıknatısın oturmasını ve A1-A2 gerilimini anlattım. Bu sayfada o cümleyi ilan gibi tekrarlamayız. Burada güç kutbu vardır. L1-T1, L2-T2, L3-T3 kapalı kalır çünkü gümüş alaşım eriyip birbirine oturmuştur. Bobin çekmez. Yay geri alamaz. Operatör STOP'a basar, HMI durur, PLC çıkışı söner; mil dönmeye devam eder. Bu cümle uğultunun cümlesi değildir. Uğultuda motor çoğu kez düzgün kalkmaz veya titreşir. Yapışmada motor durması gereken yerde durmaz. İkisini 'kontaktör ses yaptı' diye tek satıra yazmayız.

Yüzeyi eğelemek uğultuda da yasaktır, yapışmada da. Eğe, kontak boşluğunu bozar, bir sonraki kalkışta arkı büyütür, kaynağı bir hafta sonra tekrarlar. Kir silinir. Kaynak nugget'ı görüldüyse kutup veya gövde değişir. Eğe, zımpara, kıl testere bu işte alet değildir. Siemens 3RT kutup kartı sökülebilen gövdelerde kart değişir, gövde durabilir. Schneider LC1D'de çoğu kez gövde tek parçadır; etiketteki çerçeve okunmadan 'üç kutup değişir' demeyiz. ABB AF'de de aynı kural: yazı önce, fiyat sonra.

Termik atması ayrı sayfadadır. Orada pens, plaka ve kesit okunur, amper büyütülmez. Burada termik kolu düşmüş olsa bile kaynaklı kutup iletken kalır. Termik, motor yoluna seri oturur; kaynağın olduğu yer kontaktörün güç yüzüdür. Kol düştü diye mil durdu sanmayız. Durduysa termik işidir, bu sayfa susar. Dönüyorsa bu sayfa konuşur. 30 mA kaçak röle de kaynağı görmez. Üç korumayı 'sigorta attı, kontaktör de ses yaptı' diye tek faturaya gömmeyiz.

Ölçünün sırası kısadır. Ana şalter veya yük ayırıcı açılır, kilitlenir, enerji yokluğu doğrulanır. Sonra A1-A2 arasında bobin gerilimi okunur: sıfır veya artık voltaj. Sonra L1-T1, L2-T2, L3-T3 sürekliliği bobin sönükken okunur. Süreklilik varsa kutup kapalıdır. Kapalı kutup, STOP'un yalan söylediği yerdir. Bu sırayı atlayan kişi kapağı açıp yüze tornavida sürer. Sürmeyiz. Islak elde güç ucuna dokunmayız. Acil stop basılıyken mile el sürmeyiz: stop basılı olsa da kaynak, mili canlı tutar.

Ters yol vericide mekanik kilit vardır. İleri kontaktör yapıştıysa geri komutu ikinci gövdeyi çekmeye çalışır, iki gövde aynı bara üzerinde kısa durur. O kısa, bıçaklı sigortayı veya manyetik şalteri düşürür; yapışmayı gizler. Kilidi eğelemeyiz, kilidi köprülemeyiz. Önce hangi gövdenin kutbu kapalı, onu yazarız. İki gövdeyi aynı günde 'ikisi de değişir' diye tek cümlede satmayız. Etiket, çerçeve, bobin voltajı — 24 volt ile 230 volt aynı faturada durmaz.

Sık jog ve inching, kutbu her saniyede bir kez arkın içinden geçirir. Gümüş-kadmiyum veya gümüş-kalay oksit yüzeyi o arkta erir, soğuyunca birbirine oturur. Küçük kalmış gövde aynı işi bir günde bitirir: motor plakası 18 kW, kontaktör 12 A çerçevesi. Plaka okunmadan gövde söylemeyiz. Ark odası kırık veya sökülmüş gövde, arkı kutbun üzerinde bırakır. Odayı tel ve izolasyon bandıyla tamir etmeyiz. Oda yoksa gövde değişir.

Bobin gerilimi düşükse gövde çatırdar. Çatırdama uğultu sayfasının işidir; burada sadece şunu ayırırız: çatırdayan mıknatıs, kutbu tam basmaz, ark uzar, uzayan ark kaynağa gider. Bobin voltajını A1-A2 üzerinde düzeltmeden gövde değiştirmek, yeni gövdeyi aynı düşük voltajda bir haftada yapıştırır. 24 volt bobine 230 götüren kişi gövdeyi yakar, yapıştırmaz; o da ayrı not. Renkten bobin voltajı okumayız. Etiket okunur.

Kilitli mil ve kapalı kompresör valfi kalkış akımını uzatır. Uzayan kalkış, kutbu arkın içinde tutar. Valf açılmadan, mil serbest kalmadan gövde değişmez. Değişirse yeni gövde aynı valfte yapışır. Yıldız-üçgen süresinin kısa kalması da aynı ailedendir: yıldızda kalan süre yetmez, üçgende akım uzar, kutup ısınır. Yol verici köprülenmez. Köprü, termik ve kontaktörü aynı cümlede iptal eder.

Deftere dört satır düşer. Hangisi STOP'a basıldı. A1-A2 kaç volt, bobin sönükken. L1-T1 sürekliliği var mı. Yüzeyde nugget var mı. Bir satır boşsa gövde raftan inmez. Fotoğraf kapağı kapalı, enerji yokken, etiket okunur halde. Flaşla açık bara çekilmez. Bu liste Pendik'te de Tuzla'da da aynıdır. Mahalle adı yeni bir kaynak icat etmez. İstanbul'un iki yakasında sıra değişmez; değişen yolun süresidir.

Yüksük yoksa, klemens kararmışsa, tork yoksa önce uç yenilenir. Gevşek uç ısınır, ısı kutba yürür, kutup kaynağa yaklaşır. Ucu sıkıp gövdeyi bırakmak bazen yeter; bazen yetmez çünkü yüzey çoktan oturmuştur. Yetip yetmediğini süreklilik söyler, göz değil. Göz, rengi görür. Renk tek başına parça kodu değildir. Schneider ve Siemens torku etiketindeki N·m'den okunur, el alışkanlığından değil.

Siemens Sirius 3RT ailesinde kutup kartı ve bobin ayrı sipariş kodudur. Kart sökülebilirse gövdeyi bütün değiştirmeyiz. Sökülemiyorsa çerçeve kodu raftan iner. Schneider TeSys LC1D'de çoğu gövde tek parça kalır; yardımcı kontak bloğu ayrıdır, güç kutbu ayrı satılmaz diye varsaymayız, etiketi okuruz. ABB AF elektronik bobinli gövdelerde 24–60 V AC/DC geniş aralık vardır; o aralığı 230 volt bobinle karıştırmayız. Üç markayı 'hepsi kontaktör' diye tek fiyata yazmayız.

Yardımcı kontak yapışması güç kutbundan ayrıdır. Yardımcı, PLC girişine yalan söyler; mil durmuş olabilir. Güç kutbu yapışması milin durmadığı yerdir. İkisini aynı kartta sanmayız. 13-14 veya 21-22 sürekliliği güç yüzünü anlatmaz. Güç yüzü L1-T1'dir. Karışırsa programcıyı çağırıp kontaktörü bırakırlar. Ben bırakmayız. PLC I/O sayfası ayrıdır, sürücü OCF ayrıdır, uğultu ayrıdır. Dördünü tek WhatsApp satırında kapatmayız.

Pano beslemesi ve motor çıkışı kesite göre NYY'dir. NYM duvar hattıdır, kontaktör gücüne yazılmaz. NYA boru içi tek damardır, yüksüksüz bükülüp klemense bırakılmaz. 4 mm² üzerine 32 A, ısınmayı vidanın arkasında saklar. Isınan vida gümüş yüzeyi tavlar, tavlanan yüzey bir sonraki kalkışta oturur. Kesitten büyük şalter ve küçük kontaktör aynı cümlede durmaz. İkisini de büyütmeyiz. Kesiti okuruz, gövdeyi plakaya göre seçeriz.

Kompanzasyon panosundaki kontaktör de aynı ailedendir. Kondansatör anahtarlama, kutbu her basışta yüksek inrush'tan geçirir. Kondansatör kontaktörü yerine motor gövdesi takılmışsa kaynak erken gelir. Bunu 'hepsi 18 A' diye geçmeyiz. Etiket, kullanım sınıfı AC-3 veya AC-6b okunur. Sınıf yoksa gövde bu işin gövdesi değildir. Kompanzasyon sayfası ayrı iş olsa da kaynak burada durur, çünkü kutup aynı metaldir.

Deftere hangi STOP'un basıldığını, A1-A2 voltajını, hangi kutupta süreklilik olduğunu ve çerçeve kodunu yazarız. Gövde veya kutup değişecekse ayrı onay alırız. Eğe ve köprü bu defterde iş olarak yazılmaz. 3.000–10.000 TRY okuma bandıdır. Malzeme dışındadır. Gece ve resmi tatil ayrı tarifedir; fark yola çıkmadan söylenir. Onaylı usta ağımız her ilçede nöbetçi ekip tutar. Varış aralığı çağrıda net söylenir ve usta yola çıktığında canlı konum paylaşılır.

Kompresörde valf kapalıysa önce valf. Testerede malzeme sıkışmışsa önce mil. Konveyörde koli sıkışmışsa önce koli. Üçünde harf yoktur, vida ve mekanik vardır. Mekanik serbest kalmadan gövde değişmez. Değişirse yeni gövde aynı milde yapışır. Sürücü OCF yazıyorsa o yazı kendi sayfasındadır. PLC çıkışı sönük mil dönüyorsa bu sayfa konuşur, program sayfası susar. Gebze'ye bu sayfadan çıkmayız. İstanbul'da bakarız.

Fiyatı telefonda kilitlemeyiz. Söylediğimiz aralık, benzer işlerden çıkardığımız bir tahmindir. Bağlayıcı rakam, arızayı görüp ölçtükten sonra, tornavidayı sürmeden önce yazılır. Ek iş çıkarsa onayınız olmadan başlamayız. Ödeme iş bitince, faturalı, Türk lirası ile alınır. Gece ve resmi tatil ayrı tarifedir; bu fark yola çıkmadan söylenir. Onaylı usta ağıyla çalışıyoruz. Varış aralığını ilçeye göre çağrıda net söyleriz ve usta yola çıktığında canlı konum paylaşılır.

Hangi rengin hangi uca gideceğini yazmayız. Ucu gövdenin üzerindeki baskıdan okuruz. Yarım şema yanlış bağlanır. Amper büyütme, fazdan köprü, eğe ve 'biraz ses olur' bu sayfada iş değildir. İlçe adı yeni bir kaynak icat etmez. Aynı arızayı Kadıköy'de de Pendik'te de aynı sırayla okuruz; sayfayı kopyalayıp mahalle adını değiştirerek yayınlamayız. Priz kapağı bu işi kapatmaz. Diafon hattına yazılmaz.

Fotoğraftaki gövde Sirius uğultusuysa bu sayfanın cümlelerini o işe yapıştırmayız. Uğultu kendi yolundadır. Fotoğraftaki yazı OCF ise sürücü sayfası konuşur. Fotoğraftaki kart PLC girişiyse otomasyon sayfası konuşur. Dördünü 'pano arızası' diye tek semantik çuvala tıkmayız. Pano servis sayfası buraya ve termik sayfasına işaret eder; o işaret yeni bir mahalle rotası değildir.